TARİH ................ VÂLİDE SULTANLAR (1)

Vâlide Sul­tan­lar, ya­ni Pâ-dişah an­ne­le­ri, sı­ra­dan in­san­lar de­ğil­di. İti­na ile se­çil­miş, sa­ray­da cid­di bir eği­tim­den ge­çi­ril­miş na­di­de kim­se­ler­di. Pâdişaha ha­nım ola­cak, pro­to­kol­de ikin­ci sı­ra­yı tem­sil ede­cek ha­nı­me­fen­di­ler için za­ten baş­ka tür­lü­sü dü­şü­nü­le­mez­di. 
İlk Vâlide Sul­tan­lar, Er­tuğ­rul Ga­zinin an­ne­si Hay­me Ana, Os­man Ga­zinin an­ne­si Ha­li­me Ha­tun, Or­han Ga­zinin an­ne­si Mâl Ha­tun ol­mak üze­re bü­tün Vâlide Sul­tan­lar dü­rüst, soy­lu, ha­yır­se­ver kim­se­ler­di. 
Dev­le­tin mad­dî im­kân­la­rı art­tık­ça bun­lar da ha­yır ha­se­nat­la­rı­nı ar­tır­dı­lar. Pek çok­la­rı bir öm­re sığ­ma­sı çok zor eser­ler bı­rak­tı­lar. Kim­se­nin on­la­rı zor­la­ma­ma­sı­na rağ­men, ömür­le­ri­ni baş­ka şey­ler­le, zevk ve eğ­len­ce ile ge­çir­me­le­ri de müm­kün iken, yüz­ler­ce eser bı­ra­kan bu ha­nı­me­fen­di­le­rin, tek mak­sat­la­rı; öl­dük­ten son­ra, ha­yır duâ ile anıl­mak­tı. Bı­rak­tık­la­rı eser­le­ri yaz­mak say­fa­lar tu­tar: 
Ni­lü­fer Ha­tun: Bur­sa’da, bir köp­rü, üç câ­mi, bir tek­ke. 
Gül­çi­çek Ha­tun: Bir med­re­se, bir câ­mi ve bir tür­be. 
Hü­mâ Ha­tun: Ha­tu­ni­ye mek­te­bi.
Gül­ba­har Ha­tun:
Edir­ne’de bir câ­mi, To­kat’ta bir câ­mi ve bir med­re­se. Ve pek çok va­kıf ve hay­rat. 
Ay­şe Gül­ba­har Ha­tun:
Ri­ze’de bir câ­mi. Gi­re­sun, Ma­ni­sa ve İs­tan­bul Ba­ye­zid’de va­kıf ve hay­rat. 
Ay­şe Haf­sa Sul­tan:
Ma­ni­sa’da kül­li­ye; câ­mi, med­re­se, kü­tüp­ha­ne, ima­ret, der­gâh, has­ta­ne, ha­mam ve sıb­yan mek­te­bi. Edir­ne ve  Havsa’da kül­li­ye. Bir­çok şe­hir­de, ima­ret, câ­mi, ha­mam ve han.
Hür­rem Ha­se­ki Sul­tan:
İs­tan­bul Ha­se­ki’de, bir câ­mi ve ima­ret, med­re­se, dâ­rüş­şi­fâ, çeş­me, se­bil ve mek­tep. Mek­ke-i mü­ker­re­me ve Me­dî­ne-i mü­nev­ve­re ile Ku­düs’te bi­rer ima­ret. Bir­çok şe­hir­de; med­re­se, câ­mi, ima­ret, ker­van­sa­ray, çeş­me, su ­yol­la­rı, köp­rü. Mek­ke ve Me­di­ne’de da­ğı­tıl­mak üze­re her se­ne 3000 al­tın gön­de­rir­di. 
Mah­pey­ker Vâlide Sul­tan: 
Üs­kü­dar’da Çi­ni­li Câ­mii Kül­li­ye­si. Çak­mak­çı­lar Yo­ku­şu’nda­ki 366 oda­lı Bü­yük Vâ-lide Han. Câ­mi, med­re­se ve çeş­me.              (Devamı yarın)